جشن واره

صنايع دستي به مجموعه اي از «هنر– صنعت ها» اطلاق مي شود كه عمدتاً با استفاده از مواد اوليه بومي و انجام قسمتي از مراحل اساسي توليد به كمك دست و ابزار دستي موجب تهيه و ساخت محصولاتي مي شود كه در هر واحد آن ذوق هنري و خلاقيت فكري صنعتگر سازنده به نحوي تجلي يافته و همين عامل وجه تمايز اصلي اين گونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشيني و كارخانه اي است. 1

تعريف هنرهاي سنتي

گروه هنرهاي سنتي فرهنگستان هنر، واژه هنرهاي صناعي را گوياتر و كامل تر از واژه «صنايع دستي» مي داند و پس از ارائه تعريفي از هنرهاي سنتي براي هنرهاي صناعي به عنوان زيرمجموعه مهمي از هنرهاي سنتي تعريف زير را نيز ارائه داده است. هنرهاي سنتي، هنرها و صنايع بديعي است كه جوهر آن برگرفته از مبدأ و حياني و داراي صورتي متناسب با آن گوهر است و تأسيس آن به نحوي به اوليای دين و يا تجليات باطني هنرمندان مربوط مي شود و طي قرون متمادي از طريق هنرمندان و هنروران با حفظ آداب معنوي سينه به سينه به عنوان ميراثي گران قدر به ما رسيده است. هنرهايي كه افزون بر اصول ثابت، داراي فروغ متغيري است كه سبب تطبيق آن با شرايط هر دوره است. 2

ويژگي هاي صنايع دستي

1- انجام قسمتي از مراحل اساسي توليد توسط دست و ابزار و وسايل دستي براي توليد هر يك از فرآورده هاي دستي مراحل متعددي طي مي شود ولي انجام كليه اين مراحل بوسيله دست و ابزار و وسايل دستي الزامي نبوده و چنان چه تنها قسمتي از مراحل اساسي توليد به اين طريق انجام شود محصول توليد شده با توجه به مواردي كه در تعريف ذكر شده صنايع دستي محسوب مي شود.

2- حضور مؤثر و خلاق انسان در توليد و شكل بخشيدن به محصولات ساخته شده و امكان ايجاد تنوع و پياده كردن طرح هاي مختلف در مرحله ساخت اين گونه فرآورده ها

3- تامين قسمت عمده مواد اوليه مصرفي از منابع داخلي

4- داشتن بار فرهنگي(استفاده از طرح ها، نقش ها و رنگ آميزهاي اصيل، بومي و سنتي)

5- عدم همانندي و عدم تشابه فرآورده هاي توليدي با يك ديگر

6- عدم نياز به سرمايه گذاري زياد در مقايسه با صنايع ديگر

7- عدم نياز به كارشناس و متخصص خارجي

8- دارا بودن ارزش افزوده زياد در مقايسه با صنايع ديگر

9- قابليت ايجاد و توسعه در مناطق مختلف(شهر و روستا و حتي جوامع عشايري)

10- قابليت انتقال تجربيات و رموز و فنون توليدي به صورت سينه به سينه و هم چنين طبق روش استاد و شاگردي و نيز به شيوه هاي آموزش مدون و نهايتاً آموزش آكادميك و دانشگاهي 3

خصيصه هاي صنايع دستي ايران

صنايع دستي ايران به عنوان هنر كاربردي كه توليدات آن به طور عمده كاربردهاي مشخصي در زندگي روزمره دارد و ميليون ها نفر به صورت مستقيم و غيرمستقيم از طريق آن ارتزاق مي كنند به عنوان توليدي فرهنگي خصوصيات زير را نيز دارد:

- قسمت قابل ملاحظه اي از صنايع دستي ايران را زيراندازهاي سنتي (قالي، انواع گليم، گبه، پلاس،‌ زيلو و...) تشكيل مي دهد.

-  بخش عمده اي از صنايع دستي ايران در مناطق روستايي و عشايري توليد مي شود.

-  قسمت اعظم محصولات صنايع دستي ايران در محل سكونت صنعتگران توليد مي شود.

-  بيش از 70 درصد توليد كنندگان صنايع دستي ايران را زنان تشكيل مي دهند و لذا مي توان گفت كه زنان باذوق و هنرمند ايراني بیشترترين سهم را در توليد آثار صنايع دستي كشور دارند.

-  دهه هاي متمادي است كه صنايع دستي ايران، بخش مهمي از درآمد ارزي مورد نياز كشور را تأمين مي كند و همواره در رأس كالاهاي صادراتي غيرنفتي ايران قرار داشته است. 4